Guney Londra Anneleri

Bu aralar, çocukların çizgi film izleme mevzusunu tekrar gündemime aldım. Evimize televizyon almadığımız için kesinlikle pişman değiliz, yalnız ipad ya da bilgisayar gibi elektronik aletlerle içimizi rahatlacak şekilde hangi çizgi filmi izleyeceklerini belirliyor ve izleme süresini kısıtlı olacak şekilde ayarlıyorduk. Uzun zamandır çocuklarıma yeni bir çizgi film izletmemiştim ve bu da beni rahatlatmıştı. Çünkü hep aynı çizgi filmin farklı bölümlerini de izleseler, bir süre sonra aynı tür çizgi film izlemek onlara cazip gelmiyor. Çizgifilm izleme sorununu kendim doğrudan kısıtlayarak değil, onların isteksizliğiyle kontrol altına almayı daha doğru buluyorum. Yalnız bir iki hafta önce,  bir ortamda bir yetişkinin yeni bir çizgifilmi çocuklarıma tanıtmasıyla, çocuklarımda çizgifilm izleme isteği arttı. Eşimle bu çizgifilmi izlemelerinden çok da memnun değiliz. Bugün tekrar bu konuyu gündemime aldım ve çocukların TV ya da çizgiflm izleme konusundaki uygulanabilir en doğru yaklaşımları içeren farklı TV programlarını, radyo programlarını, yazıları vs. tekrar dinlemeye ,izlemeye okumaya karar verdim. Benim gibi bu konuda kararsızlık yaşayan başka annelere de faydalı olur düşüncesiyle burada paylaşmayı uygun gördüm. Aşağıda çocukların TV ya da çizgifilm izlemelerine dair farklı kaynakları inceleyebilirsiniz: (Son iki paylaşımın dili İngilizce.)

Aile Rehberi/Çocuklar ve Çizgifilm

TV Alışkanlığı ve Çocuk Gelişimi

Çocuğunuza Televizyon Bakmasın

Children Who Watch Too Much TV May Have 'Damaged Brain Structures'

Warning To Cut TV for Young Children


Yukarıdaki paylaşımların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekli. Arada görüş farklılıkları olabilir. Ayrıca bu kaynakların bazıları TV ya da çizgifilmin nasıl kısıtlanacağı ya da engelleneceğinden ziyade zararları üzerinde yoğunlaşmış. Amacım karar verecek annelerin farklı bakış açılarına sahip olarak verecekleri kararlarda daha isabetli davranmaları. Allah nasip ederse TV kısıtlama ya da tamamen engelleme konusunda neler yapılabileceğine dair başka bir yazı yazmayı planlıyorum....

Birsen YILDIZ

Bir önceki yazımda, İngiltere'de yaşayan ailelerin, hem kendilerinin  hem de çocuklarının Türkçe dil kullanımına önem vermeleri gerektiğini vurgulamış, çocuklarının anadili gelişimini desteklemeleri adına bazı tavsiyelerde bulunmuştum. Peki anadilimiz Türkçe'nin okur-yazarlık seviyesinde kullanılması neden bu kadar önemlidir? Türkçe'nin, çok uzak değil belki on, onbeş yıl sonrasında ebeveynler tarafından çocuklarıyla iletişim dili olarak kullanılmayacak olması beraberinde ne gibi sorunlar getirecek?

İkidillilik(bilingualism) ve çokdillilik (multilingualism), Türkiyeli çocuklarımıza bu ülkede yaşamanın belki de en büyük getirisi diyebilirim. Çocuklarımız Türkçe'yi okur-yazar seviyesinde kullanabildiği takdirde iki ve ya daha çok dilde okur-yazar olmanın da üstünlüğünü yaşayacaktır. İki dilli yetişen çocuklarımız, birçok kavramın karşılığını tek dilli çocuklara oranla daha fazla kelimeyle düşünecek ve ifade edecek, bu da hiç şüphesiz düşünce ve ifade zenginliğiyle beynin işlevselliğini arttıracaktır. 

Somut bir örnek vermek gerekirse; gözlük nesnesi, İngilizce'de "glasses", Kürtçe'de "berçavk" kelimeleriyle ifade edilmektedir. İngiltere'de yaşayan, annesinden Kürtçe, babasından Türkçe, okul çevresinden de İngilizce'yi edinmiş bir çocuk, İngilizce olan "glasses" kelimesinin "cam"dan hareketle ortaya çıktığını bilecek, Türkçe'de "gözlük" kelimesinin "göz"den türediği bilgisine sahip olacak, Kürtçe'de "berçavk" sözcüğüyle bu nesneyi "göz" kelimesiyle birlikte pozisyonuyla da ilişkilendirecek (*) ve böylece bu çocuğun beyni bir nesneyi çok farklı özellikleriyle kodlayacak ve hafızaya kaydedecek. Yani, hammaddesiyle, desteklediği organla ve pozisyonuyla ifade edilen "gözlük" kelimesinin her üç dili rahatlıkla kullanabilen için hem düşünce hem de ifade zenginliği kazandıracağı şüphesiz. (Yazının sonunda beynin işlevselliğine dair daha fazla örnek mevcut.)


Türkçe'yi konuşamaz hale gelen Türkiyeli nesiller, ikidillilik ya da çokdilliliğin üstünlüklerinden mahrum kalmanın yanında, geçmişteki zengin kültürden de uzak yaşayacak ve bu kültürü gelecek nesillere aktaramayacak. Bunun en acı örneğini kendi hayatımdan vermek istiyorum. Kürt asıllı bir Türkiyeli vatandaşım fakat bir dönem Kürtçe'ye yapılan baskılar sonucunda gerçek anadilim olan Kürtkçe'yi sadece annemle ve kısıtlı bir çevrede kullanabildim. Bu şekilde kısır kalan Kürtçe'yi, üniversite okumak için İstanbul'a yerleştikten sonra çok az konuşabilir hale geldim. Uzun yıllar bu durum beni rahatsız etmedi. Fakat son bir kaç ay önce memleketimde ağabeyimin düğününde annemin Kürtçe'yle söylediği şarkıları, şiirleri dinlerken aslında Kürtçe'yi çok iyi konuşamamakla ve artık ancak çok azını anlamakla ne kadar büyük bir zenginlikten mahrum kaldığımı farkettim. Daha çok kırsalda yaşayan Kürt insanının yaşadığı doğanın şartlarını yansıtan ve içinde yaşadığı doğa kadar duru olan duygularını içeren şarkıları, tekerlemeleri bilememekle öz geçmişimden kopmuş olduğumu farkettim.

Aynı şekilde Türkiye'den gelen Türkiyeli ailelerin çocukları da eğer Türkçe'den koparlarsa, özgeçmişlerinin zengin kültürüne de yabancılaşacak ve boş kalan hafızaya başka kültürler başka sözler ve en kötüsü de başka değerler girecek. "Merhaba" yerine "Hello" kullanan, "Özür dilerim" yerine "Sorry" diyen Türkiyeli bir  nesil, İngiltere'de çevresinde yaşayan kişilerden bir farkı olmadığını düşünecek. Önce dil ile başlayan benzerlik sonra da kendini hayat tarzında da gösterecek. Anne babaların hayat tarzları değil, çocukların etkin konuşabildikleri dilin yanısıttığı kültürün sunduğu hayat tarzı olacak çocukların tercihi. Daha da acısı anne ve babanın okuyabildiğini çocuk okuyamayacak, çocuk anladığını okumayı tercih edecektir. Kendi öz değerlerimizi anlatan kaynakları okumaktan mahrum kalacak bir neslin durumu can yakıcıdır.

Geçmişimizdeki büyükleri, Mehmet Akif'i, Yunus Emre'yi, Mevlana'yı, büyük başarılar elde etmiş Osmanlı padişahlarını Türkçe'den başka bir dil anlatabilir mi? Hadi Mehmet Akif'in hayatını İngilizce'ye çevirdik peki ya şiirlerini? İstiklal Marşı'mızı İngilizce'ye mi çevirmemiz gerekecek? İstiklal Marşı'mızı anlayamayan ve istiklal mücadelesinde yapılan fedakarlıkları, yaşanan kahramanlıklari bilmeyen bir nesilden ne bekleyebiliriz?


Anne babalar küçük yaşlardan itibaren önce sözlü olarak daha sonraları birlikte okuyarak geçmişimizde yaşanmış ders veren olayları, menkıbeleri, örnek alınacak büyük insanları çocuklarının beyinlerine kazımalılar. Dünya genelinde çok bilinmeyen ve konuşulmayan, perde arkasında kalmış büyüklerimizin yaşantılarıyla zihinleri ve hafızaları beslenen çocuklarımız bulunmaları gerektiği konumu kendileri belirleyecektir. 21 yaşında İstanbul'u fetheden Fatih'in başarısı karşısında gençlerimiz de büyük projelerle büyük çaplı dönüşümlere imza atabileceklerine inanacaklardır.


-----------------------------------------------------------------------------------------------------------


Aşağıda iki dilli (bilingual) bireylerin tek dilli (monolingual) bireylere oranla beyin işlevselliği açısından ne gibi üstünlükleri olduğuna dair somut örnekler yer almaktadır:

1. Sadece İngilizce bilen biri belki de hiç "month" ve "moon" kelimeleri arasında ilişki kuramayacak fakat İngilizce yanında Türkçe bilen bir Türkiyeli çocuk Türkçe'de her iki kelimenin karşılığı olan "ay" sözcüğü sayesinde "month" ve "moon" kelimeleri arasında ilişki olduğunu sezecek. Yakın döneme kadar, Türklerde kameri takvimin kullanılması neticesinde bu iki kavram da "ay" sözcüğüyle ifade edilmiştir.

2. Sadece İngilizce konuşabilen bir kişinin eklerle üretebileceği kelime sayısı, iki dili bilenden çok daha az olacaktır. Aşağıdaki örnekle somutlaştıralım:

receive -----receiver
test---------tester
laugh-------laughter
remind-----reminder
teach-------teacher

Aynı zamanda Türkçe de konuşabilen bir kişi yukarıdakilere benzer kelimeler türetmenin yanında aşağıdaki örneklere benzer daha bir çok kelime türetebilir. Türkçe, sondan eklemeli bir dil olduğundan bu dilde türetilebilecek  kelime sayısı daha fazla. Beyin bu türetme sırasında kurallara uygunluğu otomatik olarak belirlemektedir. Bu da beynin işlevselliğini arttıır:

koymak------koyucu
vermek-------verici
almak---------alıcı
güldürmek----güldürücü
sevindirmek---sevindirici


Yukarıdaki örneklerde kullanılan ekin işlevi aynı fakat kök kelimenin seslerine göre "-cu", "-ci", "-cı", "-cü" olabilmektedir.

Bu örneği bana düşündüren olay,  geçen gün dört yaşlarındaki bir çocuğun "koyucu", "alıcı", "verici" gibi kelimeleri kullanabilmesi oldu. Dört yaşlarındaki bu çocuğun bahsettiğim kelimeleri türetebiliyor olması anadilinin gelişiminin olması gereken seviyede olduğuna dair güzel bir işaret.

3. Türkçe'deki bazı kelimelerin tam karşılığını İngilizce'de bulmak mümkün değil. Aynı şekilde İngilizce'deki bazı sözcüklerin Türkçe tam karşılığı yoktur. Her iki dili iyi bir seviyede kullanabilen iki dilli bir birey tek dilli bireylere oranla daha fazla kavramı öğrenme imkanı bulacaktır.

Engin kelimesinin tam karşılığı İngilizce'de yoktur. Türk Dil Kurumu'nun sözlüğünde "Ucu bucağı görünmeyecek kadar geniş, çok geniş" olarak geçmektedir. Genellikle de denizler için kullanılırç İngilizce'de ise denizler için daha çok "derin" manasına gelen "deep" sözcüğü kullanılmaktadır. Hatta denizci şarkılarında "deep blue sea" diye kalıplaşmış ifadeye sıklıkla rastlayabiliriz.  

"reversible" kelimesini Türkçe'de  tek bir kelimeyle ifade etmek mümkün değil. Tam karşılayabilecek söz grubu "eski haline dönüşebilir" ya da "eski şeklini alabilir"dir.

Yukarıda görüldüğü gibi iki dilli bireyler daha fazla kavramla daha esnek ve çok yönlü düşünebilme üstünlüğünü elde edebilir.

4. Her dilin atasözleri ve deyimleri kendine özgüdür. İngilizce'de masallara "Once upon a time" diye başlarken Türkçe'de "Evvel zaman içinde, kalbur zaman içinde", "Bir varmış, bir yokmuş" gibi sözler kullanılmaktadır. İngilizce'de "once in a blue moon" deyimi Türkçe'de "ayda yılda bir" ya da "kırk yıılda bir"e karşılık gelmektedir. İki dilli çocukların her iki dilde de bu tarz zengin ifadeleri çok etkin bir şekilde kullabiliyor olması düşünce dünyasına büyük katkı sağlayacaktır.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

* Kürtçe'de "ber" öneki, "bir nesnenin önünde, kenarında" anlamına gelir, "çav" ise "göz" demektir.


Birsen YILDIZ

Bu ara sosyal medyada Turkiye'deki bir bebek mamasi sirketinin bebek mamalarinda GDO tespit edildigi dolasiyor..

Bununla alakali bir haberi okurken asagidaki yazi ile karsilastim.. "GDO tam olarak nedir? Neden olabildigince sakinmaliyiz? Hatta neden ozellikle cocuklarimizin tuketmesine engel olmaliyiz? " sorularina cok guzel cevaplar iceriyor yazi...

GDOlu urunler ve cocuklarimiza etkileri

Bugün çocuklarımla birlikte misafirlerimizi uğurlarken, güneş ışığı altında yağmur ciselemeye başladı. Bu, gökkuşağının habercisiydi. Sonra yavaş yavaş bütün ihtişamıyla gökkuşağı göğü bir kuşak gibi sarmaya başladı ve düğümü attıktan sonra da endamıyla bizleri kendine hayran bıraktı. Çocuklarımla dış kapının eşiğinde oturmuş vaziyette o güzel tabloyu şöyle yaklaşık on dakika izleyip kendimizce yorumlar yaptık. Bu güzel dakikaları yaşamış olmanın verdiği sevincin yanında, bir de bana düşündürdükleriyle de gökkuşağı renkliliğindeki bu anlar, "unutulmaz anlar" kategorisine yazılmayı hakketti.

Kainata serpiştirilen bütün oluşumların verebileceği mesaj sayısı sonsuz. Yeryüzünde gelmiş geçmiş bütün insanların yaşadıkları an sayısınca mesaj taşıyor bu oluşumlar. Bu da aslında en mükemmel varlık olarak yaratılan insanın kainatla etkileşiminin ne kadar renkli ve çeşitli olabildiğinin bir göstergesidir. Dolayısıyla, gökyüzünde bütün ihtişamıyla beliren bir gökkuşağı, mesajları okumaya gayret eden her insana farklı şeyler düşündürebilir. Çocuklarımla yaşamış olduğum bu güzelliğin bana düşündürdüklerini ve katkılarını müsadenizle burda paylaşacağım:

"Gözalıcı çok renklilik",  "çocuksuluk"un göstergesidir. Bunu söyleyen bir "renk uzmanı". Seminerine katıldığım renk uzmanı bir hanım, renklerin dilinden bahsediyordu. Seminerin başında, herkesten sevdiği rengin ne olduğunu düşünmelerini ve seminerin sonunda açıklamalarını rica etmişti. Benim için buna karar vermek kolay olmadı ama en sonunda aslında her rengin canlı tonlarını sevidiğime kanaat getirdim. Bunu renk uzmanı hanımla paylaşınca, bana içimde büyümemiş bir çocuğun olduğunu ve meslek olarak da çocuklarla yakından iletişim kurabileceğim bir işi tercih etmemin uygun olacağını söylemişti. Bu yorumun beni ne kadar anlattığı bir yana, sonuç olarak çok canlı tonların ve renkliliğin çocuksuluğu ifade ettiğini öğrenmiştim. Bugün, gökkuşağı renkliliğinde anları yaşadıktan sonra ise gökkuşağı üzerine daha detaylı düşününce bunun doğruluğuna aynelyakin inanmış oldum. Çünkü gökkuşağı, bana, herzaman, renkliliğiyle ve parlaklılığıyla çocukları hatırlatır. Ayrıca, çocuk kitaplarında, yapbozlarda, duvar resimlerinde çok sık karşılaştığım bir nesnedir gökkuşağı. Bugünkü tecrübemle de diyebilirim ki çocuklarla çocuklaşabileceğimiz, hayretlerimizi birbirimizle paylaşabileceğimiz, çocuksu sevinçle rahatlayabileceğimiz anların aktörüdür gökkuşağı.


Hayretlerimiz sadece gökkuşağının ihtişamıyla sınırlı kalmamalı bence. Çocuklarla kainattaki bir çok oluşumu hayretler içinde izleyerek, Rabbimiz'in çocuklarımızın içine yerleştirdiği tefekkür çekirdeğini sulamak ve beslemek adına çok önemli bir işi yerine getirmiş oluruz. Yağmur damlalarının yere değişi, şimşeğin çakması, güneşin doğması - batması, uçağın ve kuşların havada uçabilmeleri, balıkların yüzebilmeleri gibi artık sıradanlaşmış güzellikleri hayretlerle yaşamak onların kainata bakışını şekillendirecektir. Güneşin doğduğu anda dünyada yaşanan değişimler dikkatlerini çekecek, belki de ömürleri boyunca o saatlerde uyumayı büyük bir kayıp olarak görecekler. Oysaki yetiştkinler olarak birçoğumuz itibariyle o güzel dakikaları yaşamadan yaşlanmıyor muyuz? Gecenin en bereketli vakitlerini, teheccüdle ve tefekkürle değerlendirmeksizin geçirdiğimiz ömrümüzü karanlık bir kabrin habercisi ilan etmiş olmuyor muyuz? "Fecr", "Duha", "Leyl" gibi surelerle dikkatlerimizi günün farklı zaman dilimlerine çeken Rabbimiz'in bir çok mesajının gizli olduğu bu anlardan  bihaber yaşamak büyük bir mahrumeyet değil mi? Çocuklarımıza bu mahrumiyetleri yaşatmamak adına onlarla kainattaki oluşumları hayretler içinde izlemek, farklı zaman dilimlerini hissetmelerini sağlamak işte bu açıdan çok değerlidir.

Kainattaki değişimleri -ki özellikle bu değişimler gökkuşağının ihtişamı ya da şimşeğin çakması gibi çok keskinse ve kısa bir süreyle vazifesini eda edecekse- bu anlarda yapılacak en güzel şeyin ibadet etmek olduğunu Efendimiz(sav)'in bildirmesiyle anlıyoruz. Güneş ve ay tutulmalarında husuf ve küsuf namazlarının kılınması, farz namazın vaktinin güneşin doğuşu, batışı ya da gün içinde gökyüzündeki konumu dikkate alınarak belirlenmesi, Ramazan ayının başlangıcının ve bitişinin, hilalin görünmesine bağlı olması, ibadetler ve kainattaki değişimlerin birbiriyle ne kadar irtibatlı olduğunun çok açık bir göstergesidir. O halde, çocuklarla bu oluşumları, hayret makamında izlemenin yanında duayla, çok kazançlı bir ibadet olan tefekkürle ve Allah'ı zikretmekle değerlendirmek çok daha yerinde olacaktır...

Birsen YILDIZ

Geçen hafta bir ortamda birkaç arkadaş çocuk yetiştirmeyle alakalı çok güzel bir programı tavsiye ettiler: "Aile Rehberi" . O günün akşamı hemen ilk karşıma çıkan "Mutluluk" bölümünü izlemeye başladım. Daha ilk cümlelerde arkadaşların anlattıkları kadar varmış dedim. Söylenen sözler o kadar anlamlı, o kadar samimiydi ki can kulağıyla ve büyük bir memnuniyetle programı izledim. Şimdiye kadar da bir kaç bölüm izlemiş oldum. Az öncr yine izlerken bu program hakkındaki izlenimlerimi blogda paylaşma isteği doğdu bende. Blogun takipçisi hanımlardan eğer bu programla tanışmamış olanlar varsa böylece tanışmaya vesile olurum diye düşündüm.

Adem Güneş'in Aksiyon Dergisinde yayımlanan 21/04/2014 tarihli yazısı: